ورد فيه و فى آدابه و التّوقّف فيه و التحذير منه من الآيات و الأخبار و الآثار أشياء كثيرة نورد جملة من عيونها : قال اللّه تعالى : يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ « 1 » و قال تعالى وَ يَسْتَنْبِئُونَكَ أَ حَقٌّ هُوَ قُلْ إِي وَ رَبِّي إِنَّهُ لَحَقٌّ « 2 » و قال تعالى : يُوسُفُ أَيُّهَا الصِّدِّيقُ أَفْتِنا فِي سَبْعِ بَقَراتٍ سِمانٍ « 3 » و قال تعالى فى التّحذير : وَ لا تَقُولُوا لِما تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هذا حَلالٌ وَ هذا حَرامٌ لِتَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ . . . « 4 » و قال تعالى : أَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ « 5 » و قال تعالى : قُلْ أَ رَأَيْتُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَراماً وَ حَلالًا قُلْ آللَّهُ أَذِنَ لَكُمْ أَمْ عَلَى اللَّهِ تَفْتَرُونَ « 6 » . فانظر كيف قسّم مستند الحكم إلى القسمين فما لم يتحقّق الإذن فأنت مفتر . [ در « منية المريد » شهيد ثانى رحمه اللّه چنين آمده است : باب دوّم در آداب فتوى و مفتى و مستفتى . در اين باب از مطالبى ياد مىكنيم كه داراى ارزش و اهمّيت زيادى است ؛ زيرا موضوع فتوى ، باب وسيع و گسترده‌اى است [ كه مطالب فراوانى در زمينهء آن وجود دارد ] . و لذا قبل از ورود در بحث مذكور ، مقدمهء زير را مىآوريم [ تا اهمّيت مسألهء فتوى روشن گردد ] : بايد دانست مسألهء « افتاء » يعنى صادر كردن حكم و فتوى ، از مسائل بسيار مهمّ و پرمخاطره و در عين حال داراى پاداش بزرگ و فضيلت فراوان و موقعيّت شكوهمند و گرانقدرى است ؛ زيرا مفتى و مجتهدى كه حكم و فتوى صادر مىكند ، وارث انبيا و پيمبران است و مىخواهد به اداى يك تكليفى كه واجب كفايى است قيام نمايد ؛ ولى در معرض خطا و لغزش و مواجه با خطر مىباشد ؛ لذا گفته‌اند : « كسىكه فتوى و حكم براى مردم صادر مىكند توشيح‌گرى از طرف خداست » . لذا بايد بنگرد كه چه مىگويد و بايد در گفتار خود عميقا دقّت نمايد . دربارهء فتوى و آداب آن و لزوم درنگ انديشمندانه و احتياط و پرهيز كردن در آن ، آيات و اخبار و آثارى وارد شده است كه بخش‌هاى جالب و گزيده‌هايى از آنها را در زير ياد مىكنيم : خداوند متعال در قرآن كريم [ آيات متعدّدى ] را دربارهء فتوى ياد كرده است كه موضوع فتوى و يا مسائل مربوط به آن در آنها به چشم مىخورد : « اى پيامبر ، مردم از تو استفتاء مىكنند ، بگو كه خداوند به شما فتوى مىدهد و احكام را بيان مىكند . » ؛ « از تو خبر گيرى و سؤال مىكنند ، يعنى از تو استفتاء مىنمايند كه آيا چنين موضوع ، يعنى عذاب و

--> ( 1 ) - سورهء نساء ( 4 ) ، آيهء 176 . ( 2 ) - سورهء يونس ( 10 ) ، آيهء 53 . ( 3 ) - سورهء يوسف ( 12 ) ، آيهء 46 . ( 4 ) - سورهء نحل ( 16 ) ، آيهء 116 . ( 5 ) - سورهء بقره ( 2 ) ، آيهء 169 . ( 6 ) سورهء يونس ( 10 ) ، آيهء 59 .